Araştırma, ozon kirliliğinin kansere bağlı ölümleri %80 artırdığını gösterdi. İstanbul’da risk yükselirken, uzmanlar önlem çağrısı yaptı.
Ozon kirliliğinin kansere bağlı ölümleri önemli ölçüde artırdığına dair yeni bir araştırma, özellikle İstanbul gibi metropollerde riskin yükseldiğini ortaya koydu. Journal of Hazardous Materials bilim dergisinde yayımlanan çalışma, kısa vadeli ozon maruziyeti ile kanser türleri arasındaki ilişkiyi inceledi.
Avustralya, Brezilya, Kanada, Şili, Güney Kore, Meksika, Yeni Zelanda ve Tayland’da yapılan araştırmada, 2000 yılında 261 bin 270 olan ozon bağlantılı ölümlerin 2023’te yüzde 80 artışla 469 bin 860’a ulaştığı belirlendi. Trafik ve orman yangınlarından kaynaklanan emisyonlar, ozonla ilişkili kanser ölümlerinin başlıca nedenleri arasında gösterildi.
Çalışmaya göre, ozon konsantrasyonlarındaki her metreküp başına 10 mikrogramlık artış, 24 yaygın kanser türündeki ölümlerde yüzde 0,84’lük bir yükselişe neden oluyor. Bu etki, kanser türlerine göre farklılık gösteriyor. Örneğin, her metreküp başına 10 mikrogramlık ozon artışı, karaciğer kanserinde yüzde 0,42, tiroid kanserinde ise yüzde 1,43’lük bir artışla ilişkilendirildi.
Kısa süreli ozon maruziyeti, kanser kaynaklı tüm ölümlerin yüzde 6,37’sini oluştururken, bu oran Brezilya’da yüzde 10,8, Şili’de yüzde 6,3 ve Tayland’da yüzde 6 olarak kaydedildi.
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan, ozonun sadece solunum sistemi üzerinde değil, tüm vücut üzerinde sistemik bir karsinojenik katalizör olarak etki ettiğini belirtti. Troposferik ozonun, güneş ışığı varlığında azot oksitler ve uçucu organik bileşiklerin girdiği fotokimyasal reaksiyonlar sonucu oluşan ikincil bir kirletici olduğunu vurguladı. Özdoğan, solunum seviyesindeki ozonun canlı dokular için reaktif ve tahrip edici bir molekül olduğunu söyledi.
Kronik veya tekrarlayan kısa süreli ozon maruziyetinin, hücrelerin antioksidan savunma mekanizmalarını baskılayarak kalıcı oksidatif stres yarattığını ve bunun DNA hasarına, telomer kısalmasına ve genetik değişimlere yol açtığını ekledi. Bu durumun kanserle ilgili genleri bozarak hastalığın ilerlemesini hızlandırdığı belirtildi.
Prof. Dr. Özdoğan, İstanbul’da ozon kirliliğinde 2024 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 10’luk bir artış yaşandığını bildirdi. Türkiye’de ozon için yasal sınır değerinin 8 saatlik ortalamada metreküp başına 120 mikrogram olduğunu ancak Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği 100 mikrogramın üzerinde kaldığını hatırlattı.
Özdoğan, kanser hastaları ve risk grubundaki bireyler için ozon maruziyetini en aza indirmenin tedavi başarısı ve yaşam kalitesini doğrudan etkilediğini vurguladı. Ozon konsantrasyonlarının yoğun olduğu saatlerde dış mekan aktivitelerinin kısıtlanması, hava kalitesi takibi, antioksidan destekli beslenme ve iç mekan güvenliğinin önemine dikkat çekti.
Yorum Yap